Aflevering 396 Kunstenaar Mary Kelly in de fabriek

In 1973 gaat Mary Kelly samenwerken met Margaret Harrison (zie aflevering 189) en Kay Hunt (onvindbaar op internet) aan de tentoonstelling Women and Work, schrijft Jane Kelly.*

Ook bij deze tentoonstelling is het bewust zijn van het historische moment belangrijk, net als bij het maken van de film Night Cleaners (zie afleveringen 394-395). Die film heeft Mary Kelly aan het denken gezet over vakbonden, ook op haar eigen gebied, en ze wordt de eerste voorzitter van de Artists’ Union. Haar betrokkenheid bij de vrouwenbeweging is een extra stimulans om de relatie te onderzoeken tussen de uitbuiting van vrouwenarbeid en vrouwenonderdrukking.*

De kunstenaars kiezen voor het maken van de tentoonstelling Women and Work een fabriek die vooral draait op parttime vrouwenarbeid. In dat jaar 1973 is ook de Equal Pay Act van kracht geworden, waardoor de kunstenaars een tijd van verandering in de fabriek meemaken. De drie vrouwen krijgen toegang tot de fabriek waar ze allerlei data verzamelen.*

Ze brengen in kaart hoe het management het personeel herstructureert om de fabriekswinsten intact te houden. Het vrouwelijk personeel wordt niet regelrecht gedegradeerd, de aanpak is een stuk ingewikkelder. Het management verzint een herverdelingsproces. Ze stellen excuustruzen aan in de hoogste regionen. Ze kiezen voor meer automatisering en dus ontslagen in de lagere regionen. Ondertussen vindt ook een geleidelijke afschaffing van al het deeltijdwerk plaats, dat traditioneel door getrouwde vrouwen wordt gedaan, en ze introduceren een tweedaagse dienst met de bijbehorende asociale werkuren.*

Op de tentoonstelling Women and Work presenteren de kunstenaars foto’s, documenten (zoals prikklokkaarten), naslagwerken, relevante fabrieksbepalingen, film loops die werk door mannen en werk door vrouwen vergelijken, en geluidsbanden. De tentoonstelling laat een groep arbeidskrachten op weg naar de uitgang zien, ofwel hoe de industrie omgaat met problematische, liberale wetgeving door de bepalingen te herstructureren of te negeren. Alle documentatie van de tentoonstelling is na de expo in het bezit gekomen van het National Museum of Labour History.*

Voor Mary Kelly maakt deze tentoonstelling nog duidelijker hoezeer de verdeling van arbeid in het bedrijfsleven gebaseerd is op de verdeling van arbeid thuis. Ze wordt zich zeer bewust dat het vermogen tot voorplanting als belangrijkste taak voor vrouwen wordt gezien. Deze bewustwording wordt fiks versterkt door het feit dat ze tegen het eind van het project een zoon baart. Ze moet hierdoor een tijdje afstand nemen van het gezamenlijk werken. Een belangrijk boek zet haar aan tot een soloproject.

In de video bij deze aflevering vertelt ze zelf over de achtergronden bij Women and Work.

*Kelly, Jane (1977). Women Artists in the UK. Nine women critics write about women artists of their choice working in the UK. Mary Kelly. Studio International. Journal of Modern Art, 3, vol.193, no.987: 186-188.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 395 De kijker als deel van het leerproces

Still uit de film Night Cleaners, van het Berwick Street Film Collective, UK 1972–5, 16 mm, 90 min. Gevonden op: https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/film/berwick-street-film-collective-nightcleaners-part-1.

De makers van de film Night Cleaners realiseren zich dat zij pas een politieke film kunnen maken als zij het heel anders dan anders aanpakken (zie aflevering 394).

De keuze die ze maken is dat ze elk standpunt uit de film laten, van wie dan ook. Ze focussen op de problemen en tegenstrijdigheden tussen, bijvoorbeeld, de overwegend middenklasse vrouwenbeweging en de nachtwerkers. Ze laten de interventies van de filmmakers zien en de invloed van het filmen zelf. De betekenis van de film moet pas vorm krijgen als de toeschouwer zijn of haar denkbeelden aan het werk toevoegt.*

De filmkijker wordt dus aan het werk gezet. Deze is niet langer een passieve consument. Door de gekozen techniek ziet de filmkijker hoe de film gemaakt is, hoe bijvoorbeeld gebruik is gemaakt van slow motion om het uitputtende en eenzame werk van het nachtelijke schoonmaakwerk te beschrijven. Je ziet als kijker hoe de filmakers voortdurend de manier waarop een beeld betekenis produceert ter discussie stellen.*

De ‘natuurlijke’ beeldtaal van een film die samenvalt met de burgerlijke ideologie, wat de filmkijker gewend is, wordt zo met voeten getreden. De kijker is deel van het leerproces van de filmmakers geworden.*

In plaats van een campagnefilm die bruikbaar is voor de schoonmakers, is het een film geworden die een enorm complexe historische situatie laat zien. In de film wordt die complexiteit niet ontkend en ook niet hoe moeilijk het is om tot een oplossing te komen. In feite biedt de film uiteindelijk een bredere betekenis dan de specifieke gebeurtenis van de nachtwerkers in de schoonmaak.*

*Kelly, Jane (1977). Women Artists in the UK. Nine women critics write about women artists of their choice working in the UK. Mary Kelly. Studio International. Journal of Modern Art, 3, vol.193, no.987: 186-188.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 394 Cinéma vérité door Mary Kelly tijdens campagne nachtwerkers

De vijfde van de negen critici (v) die het werk van een door hen gekozen, in Engeland werkende, kunstenaar (v) bespreken in Studio International, het Journal of Modern Art (zie aflevering 363) is Jane Kelly. Zij heeft het werk van Mary Kelly (1940) gekozen.*

Of Mary Kelly (1941, zie ook afleveringen 145, 217 en 342) familie is van Jane Kelly? Je ne sais pas. Geen idee dus, maar omdat ze allebei Kelly heten, zal ik ze bij uitzondering steeds bij de voornaam noemen.

‘Een van de meest indrukwekkende aspecten van Mary’s werk’, zo schrijft Jane, ‘is de manier waarop elk gebied uiteindelijk is afgestemd op het specifieke historische moment waarop het ingrijpt.’*

Okay, klinkt mooi! Maar wat betekent het?

In de prille jaren van haar carrière, zo rond 1970, werkt Mary samen met Berwick Street Collective aan de film Night Cleaners.* Het maken van deze film gebeurt ten tijde van een campagne, door onder andere actieve vrouwen uit de vrouwenbeweging, voor betere arbeidsvoorwaarden voor de vrouwen die ’s nachts onder slechte omstandigheden en tegen een karig loon kantoren schoonmaken.

Ze kiezen voor de cinéma vérité techniek, een uit Frankrijk overgewaaide manier van filmen waarbij het gaat om natuurlijke acties en authentieke dialogen. Je filmt als het ware mensen in het dagelijks leven. Het gaat om het vastleggen van het leven zoals het is of om waarheidsvinding in bewegende beelden.

Deze cinéma vérité techniek is voor de film Night Cleaners gekozen, omdat de makers een alternatieve documentaire willen neerzetten met de nachtwerkers in de schoonmaak. Dat wil zeggen: met actief betrokken leden van het filmcollectief, en de schoonmakers belichten in plaats van de werkgevers.*

Maar dat verandert in de filmbewerking. De filmmakers worden zich ervan bewust dat een politieke film onmogelijk is, tenzij zij zowel vorm als inhoud betwijfelen en tenzij zij tegenstrijdigheden en problemen aangeven in plaats van verdoezelen.* Een voorbeeldje van hun pogingen het anders aan te pakken is de video bij deze aflevering.

De filmmakers komen uiteindelijk tot een oplossing waarbij de filmkijker een actieve rol krijgt.

*Kelly, Jane (1977). Women Artists in the UK. Nine women critics write about women artists of their choice working in the UK. Mary Kelly. Studio International. Journal of Modern Art, 3, vol.193, no.987: 186-188.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.