Aflevering 98 Feminisme: held op sokken?

Held op sokken, Bette Westera en Thé Tjong-Khing. Beeld gevonden op: https://verhaalkabaal.nl/2016/01/13/held-op-sokken-bette-westera-en-the-tjong-khing/

Was de uitvinding van de term feminisme voor de held op sokken (een thesis uit 1870)?

Karin Offen verwijst in haar boek European Feminisms, 1700-1950: A Politcal History, in een voetnoot, naar een iets vroeger in 1870 gevonden gebruik van het woord féminisme (2000, p.403). Het komt uit de Franse medische literatuur.

Een zekere Ferdinand-Valère Fanneau de la Cour schreef een korte thesis met de titel Féminisme et de l’infantilisme chez les tuberculeux. In zijn thesis gebruikt hij het woord féminisme als term voor het verzwakken of vervrouwelijken (féminiser) van het mannelijke lichaam tijdens ziekte. Deze thesis is in 1870 gepubliceerd.

Volgens Karen Offen is het onwaarschijnlijk dat de titel of de inhoud ervan publiekelijk van invloed is geweest, aangezien Frankrijk toen middenin toestanden met de Pruissen zat en vervolgens verwikkeld was in een burgeroorlog (1871).

In ieder geval ligt het eerste, te achterhalen, gebruik van de term ‘feminisme’ in Frankrijk. Het heeft echter een hele andere betekenis (het zwakker worden van de man die ziek is) dan waarmee Hubertine Auclert zichzelf en haar medestrijdsters voor het kiesrecht rond 1881 beschreef. Hoewel Karen Offen waarschijnlijk gelijk heeft en de thesis van Ferdinand-Valère nauwelijks sporen heeft achtergelaten in het publieke veld, vraag ik me af of Hubertine Auclert niet bekend was met de medische betekenis van féminisme.

Ik sluit niet uit dat in haar tijd de term gebruikt werd voor mannen die buiten het plaatje van de gebaande (macho) paden vielen. Misschien was het zelfs een scheldwoord voor de mannen die zich sterk maakten voor het kiesrecht van vrouwen. Zouden mannen als John Stuart Mill (1806-1873, filosoof en econoom), Henri de Saint-Simon (1760-1825, hervormingsdenker tijdens de Franse revolutie) en Charles Fourier (1772-1837, socialistisch theoreticus en filosoof), die de publieke aandacht vestigden op de ongelijke positie van vrouwen en de noodzaak van het vrouwenkiesrecht, niet uitgescholden zijn met ‘feminist!’?

Hoe dan ook, helden op sokken of niet, een ding is zeker: de termen feminisme of feminist zijn nooit onomstreden geweest.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk.

Aflevering 97 Feminisme, een man?

Photo: alans1948, Molly Adams, CC BY 2.0, Warner Bros, Hulu; van de site: http://www.merriam-webster.com.

Was de uitvinder van de term feminisme misschien toch een man?

Om zeker te weten of de info over Hubertine Auclert klopt (zie aflevering 96), zoek ik verder op het wereldwijde web. Er duikt een met pret geschreven blog op dat opent met de zin ‘Fun etymological fact about feminism: a dude coined the term’ (Conger, 2015).

Er blijkt dus een man eersie te zijn geweest als het gaat om het gebruik van de term ‘feminisme’. Deze ‘dude’ is de radicale Franse filosoof Charles Fourier (1772-1837). Volgens de blogger bedacht Charles Fourier de term feminisme toen hij schreef over het onuitwisbare verband tussen de status van vrouwen en sociale vooruitgang. Een citaat van hem op het blog: Vrijheid is onwerkelijk en illusoir, tenzij iedereen ervan geniet. Waarmee Fourier bedoelde dat mannen én vrouwen recht hebben op vrijheid.

Nu is een vrolijk en vlot geschreven blog niet vanzelf een betrouwbare bron, dus zocht ik bevestiging bij andere bronnen. De ingangen ‘Charles Fourier’ en ‘feminisme’ leveren een scala aan informatie op. Menig digitaal beschikbaar artikel rept over Charles Fourier als degene die in 1837 de term feminisme heeft gemunt, maar omdat een enkeling hierover wat twijfels uit duik ik toch nog verder de krochten van internet in.

Is de uitvinder van de term feminisme onvindbaar?

Uiteindelijk zie ik ergens in een voetnoot ‘Karen Offen’ staan. Na enig speuren blijkt zij een historicus te zijn (Ph.D., Stanford University) die haar sporen ruimschoots verdiend heeft met publicaties over de (politieke) geschiedenis van het moderne Europa, vooral Frankrijk, en de positie van de vrouw. Ze heeft het boek European Feminisms, 1700-1950: A Politcal History (2000) geschreven, wat ik dus maar heel gauw besteld heb 😉 In het boek behandelt ze de oorsprong van de term feminisme, die volgens haar herleid kan worden tot het laat negentiende-eeuwse Franse politieke discours.

Ze schrijft dat ‘féminisme’ in die tijd vaak gebruikt wordt als synoniem voor vrouwenemancipatie. Ze schrijft ook dat veel Franse woordenboeken en veel historici de uitvinding van het woord féminisme ten onrechte hebben toegeschreven aan Charles Fourier. Volgens haar is de oorsprong van het woord féminisme nog steeds niet duidelijk en zijn er (nog) geen sporen gevonden van het woord voorafgaand aan de jaren 1870 (Offen, 2000, p.19).

Maar in een voetnoot (Offen, 2000, p.403) verwijst ze naar een iets eerder gevonden gebruik van het woord féminisme.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk.