Aflevering 519 Toeschouwer met eigen lading aan betekenissen

Lili Lakich, Blonde Diver. Gevonden op: https://www.vice.com/en_au/article/kwxa83/photos-from-last-nights-inherent-vice-art-show-000.

Judith Barry en Sandy Flitterman schrijven over de samengestelde betekenis van ‘vrouw’, een betekenis die in de eeuwenlange patriarchale samenleving is ontstaan, en dat er daarom geen onproblematische notie van vrouwelijkheid kan zijn (zie aflevering 518).*

Je kan dat wel willen, die onproblematische notie van vrouwelijkheid, maar Barry en Flitterman wijzen erop dat betekenis een dialectisch proces is.* Dat wil zeggen dat betekenis tot stand komt door hoor en wederhoor, door (tegengestelde) meningen uit te wisselen, dat een toeschouwer die een kunstwerk bekijkt haar eigen lading aan betekenissen meeneemt.

Over dat laatste heb ik in het begin van dit feuilleton al veel geschreven, in deel 1 Over geraakt worden door een kunstwerk. Vooral de afleveringen 21-25 gaan over de rol van de toeschouwer bij het bekijken van kunst.

De kunstenaars in deze derde categorie, die van de separatisten met het potentieel isolationisme (zie aflevering 516), doen volgens Barry en Flitterman niets aan de bestudering van hoe betekenis binnen het sociale geheel tot stand komt.

Maar als je uitgaat van een onproblematische notie van vrouwelijkheid, en dat de culturele positie van vrouwen afgescheiden en anders is dan de heersende stromingen, dan kan dat zeer verontrustende resultaten opleveren, aldus Barry en Flitterman.*

Als voorbeeld noemen ze de kunst uit de groep rondom Terry Wolverton (zie aflevering 518), waarin het onderwerp blootgestelde borsten een prominente plaats krijgt op een manier die opvallend veel lijkt op hoe Les Krims dat in zijn fotografie doet, terwijl deze kunstenaar bekend staat om zijn bijzonder heftige uitingen van vrouwenhaat.

*Uit: Judith Barry en Sandy Flitterman, Textual strategies: the politics of art making. In: Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.313-321.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 286 Liefde voor andere vrouwen, het eigen lichaam

Lili Lakich, Blonde Diver. Gevonden op: https://www.vice.com/en_au/article/kwxa83/photos-from-last-nights-inherent-vice-art-show-000.

Het feministische aspect van het werk van Lili Lakich ligt in het groots afficheren van zeer persoonlijke gevoelens, schrijft Marlite Halbertsma (feministische kunst internationaal, 1978, p.78; zie ook aflevering 285).

Het gaat om gevoelens die vrouwen niet mochten hebben of in ieder geval moesten verbergen: de liefde voor andere vrouwen en de emoties van verlatenheid na een relatie die meestal al in isolement was ontstaan. Lakich kiest bewust voor de tegenstrijdigheid tussen de intieme boodschap en de metershoge opvallende vorm: het persoonlijke is politiek/publiek, aldus Halbertsma (1978, p.78).

Het grote formaat, de eenvoudige heldere vorm en de sprekende kleuren geven naar het idee van Halbertsma de verbeelde emoties een vanzelfsprekendheid die eigenlijk helemaal niet vanzelf spreekt, maar dat wel zou moeten doen.

Een andere kunstenaar die zich door schrijfsters laat inspireren is Ursula Bierther, in 1944 in de BRD geboren. Centraal in haar werk staan de relatie tot het eigen lichaam en de relatie tussen vrouwen onderling (zie ook aflevering 219). Het ritme van de afbeelding en de relaties tussen de vrouwen zijn belangrijker dan een weergave van de gesloten vorm van elke vrouw op zichzelf, schrijft Hedy Buursma (extra info feministische kunst internationaal, 1978, p.64).

De kunstenaar probeert volgens Buursma in visuele termen het eigene van de lesbische erotiek weer te geven, waarbij onderlinge verbondenheid en onafhankelijkheid zich speels met elkaar vervlechten. Daaroverheen schrijft de kunstenaar teksten van schrijfsters die zich diepgaand met hun eigen vrouwelijkheid bezighielden: Sappho, Virginia Woolf, Else Lasker-Schüler. Alleen zijn deze woorden nagenoeg onleesbaar, aldus Buursma. Zij denkt dat het net van woorden belangrijker is dan het direct begrijpelijke en herkenbare. (1978, p.65)

Benieuwd naar werk van kunstenaar Ursula Bierther? Ik ook! Helaas is er van haar erg weinig te vinden op internet.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 285 Lili Lakich, ‘kunstenares van de ongelukkige lesbische liefde’

Lili Lakich, Oasis: Portrait of Djuna Barnes, 1977. Painted steel, glass tubing with argon and krypton gases, 96 x 72 x 8 in (244 x 183 x 20 cm). Collection: Touko Museum of Contemporary Art, Tokyo, Japan. Gevonden op: http://www.lakich.com/ns3-portraits.htm.

Waar Hannah O’Shea in een monotone litanie kunstenaressen uit de westerse kunstgeschiedenis voor het voetlicht plaatst (zie aflevering 284), doet Lili Lakich (1944) dat met uiterst kleurige neonobjecten. In de vroege jaren 1970 eert zij bijvoorbeeld de schrijfster Djuna Barnes (1892-1982) door een neonobject over haar te maken (zie afbeelding bij deze aflevering). Lakich werkte toen al heel wat jaartjes met neon en ze doet dat blijkbaar nog steeds, getuige haar website.

In de tentoonstellingscatalogus feministische kunst internationaal, bij de extra info over de kunstenaars, vertelt Lakich: ‘Ik zie mijn gehechtheid aan neon als een soort heroïneverslaving. Gassen jagen door glazen buizen zoals het bloed door de aderen. Een elektrische lading geeft een opflikkering van licht en kleur. Als ik me rot voel, maak ik een ding om me beter te voelen – ik heb een nieuwe roes nodig.’ (1978, p.78)

Het medium neon is in de beeldende kunst niet zo ongebruikelijk, schrijft Marlite Halbertsma. Toch wordt neon vaak verbonden met een commerciële, lawaaiige en onartistieke wereld waarin het medium ondergeschikt is aan de reclameboodschap. Halbertsma vindt dat de manier waarop Lakich neon hanteert nogal doet denken aan die reclame-uitingen. ‘Haar vroegere werk is nog wel sterk verwant aan de bonte Amerikaanse neonopschriften van winkels, high-way restaurants en dancings.’ (1978, p.78)

Als voorbeeld noemt Halbertsma het kunstwerk Vacancy, No Vacancy, waarbij het woord no apart kan oplichten en aangeeft of er in het motel nog kamers vrij zijn. Aan deze voor motels gebruikelijke tekst voegt Lakich een vrouwenlichaam toe, waardoor ze het verblijf in motels koppelt aan al dan niet legitieme vrijages. Tegelijkertijd levert ze kritiek op mannen die in vrouwen niet meer zien dan een leegte die gevuld moet worden. (1978, p.78)

In haar latere werk neemt Lakich volgens Halbertsma meer afstand van de commerciële beeldtaal. ‘De vorm is abstracter en lineair en vertoont een soort elegantie die verwant is aan de art deco uit de jaren 1920’, schrijft ze, en ziet ook in de inhoud een verschuiving optreden. ‘Lili Lakich is de kunstenares van de ongelukkige lesbische liefde’ en dat blijkt volgens Halbertsma uit titels als Don’t Jump Up and Down My Toes, You Loved Me Once You Know, Love in Vain, en Saving Grace. (1978, p.78)

Het is in deze periode dat Lakich het neonobject Oasis: Portrait of Djuna Barnes maakt. Barnes schreef het boek Night Wood, gebaseerd op de mondaine literaire lesbische kringen in Parijs, vlak na de Eerste Wereldoorlog. In het boek beschrijft Barnes de uitzichtloze affaire tussen een nog altijd hopende vrouw en haar amorele, ontrouwe vriendin.

Maar waar ligt het feministisch aspect in het werk van Lakich?

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.