Aflevering 300 Lydia Schouten breekt door de cirkel, performance

Lydia Schouten, Breaking through the circle, 1978 © De Appel, Amsterdam & de kunstenaar/the artist. Gevonden op: https://deappel.nl/nl/events/lydia-schouten-breaking-through-the-circle.

Lydia Schouten wentelt zich, gekleed in een bodystocking, door een plas stroop. Dit is de start van haar performance in De Appel, te Amsterdam, op 13-12-1978. Druipend van de stroop rolt ze vervolgens over een cirkel van gekleurde veertjes die rondom de stroop ligt.

Op een wand in de performanceruimte is een spiraal van touw bevestigd waaraan suikeren harten geregen zijn. Bedekt in stroop en veren slaat Schouten de harten kapot met stokjes die beschilderd zijn met goudverf.

Zo ongeveer beschrijft Hedy Buursma in haar artikel Performance, video, film de performance van Lydia Schouten, getiteld Breaking Through The Circle. (feministische kunst internationaal, 1978, p.99)

Volgens Buursma is de performance van Schouten een van de meest direct herkenbare. Gelukkig legt ze het uit, want voor mij is de bedoeling vrij duister. ‘Haar verbeelding van wat haar op dat ogenblik bezighield, het zichzelf willen zijn maar niet altijd kunnen en de pijn en moeite die hieraan verbonden zijn, sprak veel vrouwen aan’, aldus Buursma (1978, p.99).

Schouten laat volgens Buursma met haar performance zien hoe zij zich bevrijdt van de haar opgedrongen rol van mooi zijn (de veertjes) en de band verbreekt (het touw met de suikeren harten) met de man, die haar deze rol opdrong, hetgeen tevens het einde van de liefde betekent (het kapotslaan van de harten). (1978, p.99)

Ik neem aan dat de ‘opgedrongen rol’ dan de stroop is? Een rol die aan je blijft plakken, wat je ook doet? En dat je dan je best doet je daarnaar te gedragen en op te tuigen met kleurige veertjes (= dan misschien make-up, mooie kleren en dergelijke). Voor mij blijft het raden…

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 186 Frustratie! Als een gekooid dier …

Kirsten Jüstesen, Het beeldhouwwerk, 1978. Gevonden op: https://theartstack.com/artist/kirsten-justesen/sculpture-2-7.

De samenstellers van de tentoonstelling feministische kunst internationaal (1978) zijn ervan uitgegaan dat feministische kunst een vertellende, betogende kunst is. Ze hebben daarom de tentoonstelling naar onderwerp ingericht, niet naar vormcriteria, en vijf thema’s gekozen (zie aflevering 106).

In deel 5A kwam het eerste thema aan bod: bewustwording van en verzet tegen stereotype rolpatronen van mannen en vrouwen.

Dit deel, 5B, thema 2, gaat over: van binnen naar buiten, rolpatronen van vrouwen en mannen in beeld. Ook dit thema is geschreven door Liesbeth Brandt Corstius (1940), kunsthistorica en inmiddels oud-museumdirecteur (feministische kunst internationaal, 1978, p.36-39).

Je wilt net als je broer naar school, maar moet je moeder thuis helpen: je bent een meisje en gaat toch trouwen. Je wilt naar de universiteit, maar vrouwen worden daar niet toegelaten. Je wilt leren schilderen, maar alleen mannen mogen de anatomie van een naakt mens bestuderen: schilder jij maar fijn bloemen. Je wilt je eigen inkomen vergaren … goed zeg, die man heeft nog wel een typiste nodig. Enzovoort, enzovoort. Als je jong bent zit je vol plannen en hunker je naar avonturen. Grenzen? Pffft, dat is voor oude mensen. Tot je in je enthousiasme tegen de eerste door mannen/cultuur gecreëerde grens aan bonkt. Versuft schud je even je hoofd … en dooooor! Baf, daar is de volgende grens.

In de jaren 1970 was de frustratie daarover enorm. Brandt Corstius noemt een aantal kunstenaars die dit gevangen zitten in onmogelijkheden heeft verbeeld met verschillende soorten kooien (1978, p.36).

Lydia Schouten (1948) bijvoorbeeld loopt in een kooi met echte tralies als een gevangen tijger in het rond, waarbij waterverfpotloden aan de tralies gekleurde strepen op haar achterlaten:

Kooi / Cage-uitvoering (30 ‘), 1978
Kooi van 2x2x2m met ingebouwde waterverfpotloden
Galerie Alto, Rotterdam, Nederland
Zomerfestival, Groningen, Nederland
Symposium d’Art Performance, Lyon, Frankrijk
vimeo 2’29”

Birgit Jürgensen (1949-2003) tekende iets vergelijkbaars, een huisvrouw, te herkennen aan haar huishoudschort en de op het hoofd geknoopte doek, met een tijgersnoet klauwend achter tralies.

Kirsten Jüstesen (1943) toont een vierkante kartonnen doos waarin een vrouw dubbelgevouwen klem zit (zie afbeelding bij deze aflevering).

Verita Monselles (1929-2005, zie ook aflevering 153) creëerde een vergulde kooi, behangen met parels en bloemen en zachte, tere, doorschijnende lappen, met erin een vogeltje en onderin de kooi een rieten mandje met een zacht kussentje.

Oh zo aanlokkelijk, dat gespreide bedje, maar oeh wat saai na enige tijd. De onzichtbare kooi waarin vrouwen gevangen zaten is door deze kunstenaars naar de oppervlakte gehaald en zichtbaar gemaakt.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.