Aflevering 495 Bestaande, aloude sterke beelden, herinneringen en gevoelens omsmelten

Margaret Harrison, From Rosa Luxemburg to Janis Joplin, no 2/1992. Gevonden op: http://margaret-harrison.com/?gallery=work-2.

De ontvangst van de tentoonstelling Women’s Images of Men (zie aflevering 494) toont maar weer aan waarom sommige feministen vinden dat het introduceren van een nieuwe inhoud op zichzelf onvoldoende is, schrijft Rozsika Parker.*

Het is een les die feministen uit een aantal wat bittere ervaringen leerden. De bestaande dominante patriarchale culturele zienswijze laat zich niet zomaar omverwerpen.* De vrouwen van dada kunnen daarover meepraten, zie bijvoorbeeld aflevering 165 Onderliggende patriarchale orde blijft onaangetast.

De feministen die positieve vrouwenbeelden creëren, een belangrijk middel om vrouwen meer bewust te maken van zichzelf en hun situatie, zijn niet in staat geweest om de beperkte betekenis van en gevoelswaarde en ideeën bij ‘vrouw’ in de kunst radicaal uit te dagen, aldus Parker.*

De betekenis die een kunstwerk krijgt, staat niet los van hoe kunst gezien wordt, vanuit welke ideologische positie het bekeken wordt. Daardoor kunnen feministen nog zo keihard werken om een alternatief positief vrouwenbeeld neer te zetten, als ‘het publiek’ een beeld van een vrouw ziet gaat dat radartje ‘lichaam’, ‘natuur’, ‘object voor mannenogen’ onmiddellijk draaien.*

Een uitweg voor sommige feministische kunstenaars uit deze dwangbuis is een radicaal andere kunstpraktijk, zoals performance en video, in plaats van schilderen, beeldhouwen en fotografie. Niet dat ze het onmogelijke proberen, zoals een nieuwe taal ontwikkelen die nog niet is aangetast door bestaande verwachtingen, nee, ze tonen vooral hoe de vrouw in de bestaande cultuur wordt neergezet in allerlei uitdrukkingsvormen (kunst, reclame, overheidspropaganda).*

Het is een poging van de performancekunstenaars om de kracht van beeldspraak te ontgrendelen, om haar mysterie te ontcijferen. Bestaande, aloude sterke beelden, herinneringen en gevoelens moeten uiteengerafeld worden en omgesmolten tot een nieuw begrip.*

Wat Parker brengt bij de andere tentoonstelling: About Time; Video, Performance and Installation by 21 women artists (zie ook aflevering 492).*

*Uit: Rozsika Parker, Feminist art practices in ‘Women’s Images of Men’, ‘About Time’ and ‘Issue’. In: Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.235-237.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 485 Kunstpraktijk ad. 1 ‘Moeder’ kunstenaars

Homeworkers 1977 Margaret Harrison born 1940 Purchased 2011 http://www.tate.org.uk/art/work/T13631

De twee kunstenaars die Mary Kelly bij naam noemt in het kader van de ‘moeder kunst’ (zie aflevering 484) zijn Kate Walker, kunstenaar, moeder en huisvrouw (zie ook afleveringen 145, 264-265, 398-403, 431) en Margaret Harrison, kunstenaar, moeder en huisvrouw (zie ook aflevering 189).

Van Walker toont Kelly The Other Side of the Blanket, een quilt uit 1977 die helaas op internet niet te vinden is. Van Harrison toont Kelly Homeworkers, een quiltachtige collage uit 1978, te zien op de foto bij deze aflevering.

Van beide kunstenaars heeft ze een uitspraak opgenomen in haar essay.

Walker vindt absoluut niet dat kunst met als onderwerp het ‘huiselijke’ altijd een bitterheid van onderdrukking moeten blootleggen. Ze vindt de toekomst belangrijker. Ze wil zich richten op het opwindende vooruitzicht om de rijkdom van het verleden te gebruiken, een cultuur te slopen en vanuit een ander gezichtspunt te herbouwen.*

Harrison ontdekt dat haar project (over thuisarbeid, beloning, werkomstandigheden, afwezige sociale zekerheden) een erg persoonlijke lading heeft. Ze heeft net als de thuiswerkers kinderen, moet voortdurend op zoek naar een oppas om haar werk te kunnen doen, doet haar werk te midden van allerlei andere verantwoordelijkheden, vanuit huis, en zonder sociale zekerheid.*

In hoeverre is het werk van Walker en Harrison nu daadwerkelijk te koppelen aan Kelly’s verhaal (zie afleveringen 471-484)? Waarschijnlijk moet dat vanzelf spreken, want Kelly gaat daar verder niet op in. Niets meer over ‘identificatie met de vrouw die zorgt’, of de moeder als ‘ongecastreerde ‘parthenogenator’ van de preoedipale instantie’ of ‘de gecastreerde en (onbewuste) verachte moeder van het oedipuscomplex’ (zie aflevering 484).

Het enige feit dat ik kan vaststellen is dat beide kunstenaars moeder zijn en dat ze zich verdiepen in hun eigen bestaan als kunstenaar, moeder en huisvrouw en het bestaan van andere vrouwen in heden en verleden, met een blik op de toekomst.

Kelly gaat simpelweg door naar 2) Vrouwelijke anatomie (body art).*

*Uit: Mary Kelly, On sexual politics and art. In: Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.303-312.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 345 Groeiende ambities om kunst te veranderen

Margaret Harrison, Captain America, 1971-1997. Watercolour and graphite on paper. Gevonden op: https://fadmagazine.com/2013/05/26/margaret-harrison-art-life-and-politics/.

Het activisme van de Amerikaanse vrouwen is volgens Roszika Parker en Griselda Pollock onmiskenbaar van invloed (zie ook aflevering 344). Zij organiseren demonstraties, tentoonstellingen, galerieën voor alleen vrouwen, onderwijsprogramma’s en doen onderzoek naar vrouwelijke kunstenaars in het verre en minder verre verleden.*

Maar die invloed van de Amerikaanse vrouwen is niet het enige. Er is ook op internationale basis een heel actieve uitwisseling van ideeën en personen, ofwel feminisme is een internationale beweging. En natuurlijk zijn er verschillen. In elk land of elke regio ter wereld waar vrouwen hun strijd voeren, ontwikkelt de beweging zich op basis van lokale socio-economische en ideologische kenmerken.*

Hoewel het ontwikkelingspatroon in elk gebied anders is, zijn er algemene kenmerken die deze specifieke dingen een relevant onderdeel maken van het totaal aan feministische activiteiten, aldus Parker en Pollock. Een belangrijke opmerking van deze auteurs voor hun boek, want ze geven aan dat ze graag de grote lijn bespreken en niet elke feministische activiteit willen opnoemen. Zij willen de belangrijkste ontwikkelingen in Engeland van de jaren 1970 en 1980 in kaart brengen. Wat waren de belangrijkste feministische debatten en mijlpalen? Daar gaat het ze om.*

Het Britse gezichtspunt moet tegelijkertijd een bijdrage zijn aan de geschiedenis van een internationale beweging en de voortdurende strijd die op zoveel plekken in de wereld plaatsvindt.*

Parker en Pollock beginnen met het noemen van de eerste tentoonstelling van de Women’s Liberation Art Group, in Woodstock Gallery in Londen. Een opsomming van deelnemers volgt, waaronder Margaret Harrison die in aflevering 189 aan bod is gekomen. Ze noemen specifiek Liz Moore (1944-1976), vanwege haar statement die de gevoelens verwoordt van de vrouwen over hun beslissing om samen een expositie te doen, en hun groeiende ambities om kunst te veranderen door hun collectieve aanwezigheid.

*Uit het boek Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.3-78

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 189 Op gelijke voet te komen met de maatschappij

Margaret Harrison, Homeworkers, 1977. Gevonden op: https://www.tate.org.uk/art/artworks/harrison-homeworkers-t13631, purchased 2011 http://www.tate.org.uk/art/work/T13631.

Je rukt je masker af (aflevering 188), je realiseert je wat er aan de hand is (aflevering 187) en je gooit die kooi open (aflevering 186), wat voor kooi dan ook.

Liesbeth Brandt Corstius noemt met name ‘huwelijk’ en ‘gezin’, waaraan ‘huishouden’ vastgeklonken lijkt. Een huishouden dat je, als je voor je eigen inkomen wilt zorgen, enorm belemmert en waardoor je gedoemd bent tot ‘rottige en onderbetaalde baantjes, zonder enige sociale verzekering’, zoals thuisarbeid (feministische kunst internationaal, 1978, p.37).

‘De voorwaarden en omstandigheden waaronder dit gebeurt’, zo schrijft Brandt Corstius over thuisarbeid, ‘zijn nog nauwelijks op een rijtje gezet – het gaat in 90 procent van de gevallen immer toch ‘maar’ om vrouwen –, zodat het hele systeem van thuisarbeid moeilijk concreet aan te vallen is’ (1978, p.37).

Margaret Harrison (1940), een kunstenaar uit Engeland, maakte voor haar land een ‘eerste inventarisatie van de soorten thuisarbeid, de beloning, de werkomstandigheden en de – afwezige – sociale zekerheden’ (1978, p.37).

Ze had zelf al ervaren hoeveel minder gemakkelijk dan mannen ze aan de bak kon komen als kunstenaar (1978, p.73). Dat was waarschijnlijk een van de redenen waarom ze medeoprichter was van de London Women’s Liberation Art Group (1970, bron: website Harrison). Daarnaast zette ze de aanval in op de reclame, de oorlog in Vietnam en Hugh Hefner (die van het blad Playboy, ze portretteerde hem als een Bunny Girl) (1978, p.73; website Harrison).

Begin jaren 1970 maakt ze, samen met Conrad Attkinson, een tentoonstelling Staking, over een staking van arbeidsters in een thermometerfabriek. Harrison zegt daarover:

Ik probeer op gelijke voet te komen met de maatschappij door specifieke problemen en situaties te onderzoeken, zodat ik ook mijn eigen plaats als vrouw daarin beter begrijp.

Na Staking doet ze onderzoek naar de naleving van de wet op gelijke betaling (1975) en volgen de projecten Verkrachting (1978) en Thuisarbeidsters (1978). De arbeid van de thuiswerkende vrouwen omvat werkzaamheden als adressen uittypen, ponswerk, souvenirs maken (zoals lampen en bootjes beschilderen, kussen borduren). Grote gemene deler is: slechte arbeidsvoorwaarden. (1978, p.73)

Margaret Harrison blijft in haar werk maatschappelijk betrokken. Ik vond een filmpje (leuk!) met haar en over haar werk. Het is een paar jaar terug opgenomen. Engels gesproken natuurlijk, maar bij Khan Academy heeft dit filmpje Engelse ondertitels en op YouTube heeft dit filmpje helemaal geen ondertitels.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.