Aflevering 483 Bemind worden en verliezen

Susan Hol, Licht, 2019, collage 20x23cm.

Freud heeft in al zijn wijsheid twee typen onderscheiden, weet Mary Kelly, als ze het wat uitgebreider wil hebben over de behoefte om bemind te worden en de angst om geliefde objecten te verliezen (zie aflevering 482). Het gaat om ‘objectkeuzes’ in de liefde.

Kies je (word je verliefd op) een ander als aanvulling (om jezelf volledig te maken, net als toen met je moeder), of omdat die ander je weerspiegelt (je laat zien wat je bent, was, wilt zijn, enzovoort)? Dan ben je in het eerste geval het afhankelijke type volgens Freud (de vrouw die zorgt of de man die beschermt), en in het tweede geval het narcistische type.

Kelly noemt dit tweede type niet alleen narcistisch, maar ook vrouwelijk. Waarom? Wat heeft ze precies voor ogen? De behoefte van vrouwen om bemind te worden of de angst om geliefde objecten te verliezen? Hebben mannen dat niet dan? Lijkt mij toch van wel.

Of gaat het om de gerichtheid op zichzelf (wat immers de definitie van narcisme is)? In die jaren 1970 focussen vrouwen/feministen/kunstenaars zich op de vrouw, de vrouwelijke cultuur, (oer)moeders, het vrouwenlichaam, de ervaringen van vrouwen, het spreken van vrouwen enzovoort (zie bijvoorbeeld ook aflevering 477).

Misschien wordt het wat duidelijker allemaal als ze haar bevindingen loslaat op de kunstpraktijk van vrouwen. Ze doet dat in vier onderdelen: vrouwelijke cultuur (moeder kunst), vrouwelijke anatomie (body art), vrouwelijke ervaring (ego kunst), en vrouwelijk discours (de ander kunst).

*Uit: Mary Kelly, On sexual politics and art. In: Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.303-312.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 482 Genotzuchtig instinct

Foto gevonden op: https://dsmmeisjes.nl/ik-ben-een-narcist/.

Als de fallus/symbolische volkomenheid staat voor het vermogen het geliefde object te behagen, oorspronkelijk de moeder, dan is een bedreiging voor deze fallus/symbolische volkomenheid (meestal de vader) een enorme bedreiging voor het narcisme van het kind, aldus Mary Kelly (zie ook aflevering 481).*

Het narcisme omschrijft Kelly als ‘een genotzuchtig instinct dat later door het ego vorm krijgt door verscheidene identificaties’.* Dat is een freudiaanse betekenis van narcisme. Het betekent in feite dat dit een ontwikkelingsfase is waarin het kind in eerste instantie totaal met zichzelf bezig is en zich later openstelt voor relaties. Alice Miller (1923-2010) laat in haar boek Het drama van het begaafde kind (eerste druk 1979) een heel andere kant van narcisme zien (in het psychoanalytisch woordenboek staat een artikel over haar).

Kelly bijt zich stevig vast in de, wat zij noemt, enorme bedreiging voor het narcisme van het kind. Ze vindt dit vooral bij vrouwen van bijzonder belang, omdat vrouwen het dreigende symbolische ‘gebrek’ moeten zien te begrijpen.* Ik neem aan dat ‘gebrek’ hier dan op zijn freudiaans betekent: niet in het bezit van een penis.

In haar poging dit ‘gebrek’ te begrijpen, aldus Kelly, werkt de vrouw juist de karakteristieke kenmerken van vrouwelijk narcisme uit. Ze bedoelt hiermee de behoefte van vrouwen om bemind te worden en haar angst om haar geliefde objecten te verliezen, in het bijzonder haar kinderen.*

Hierna lijkt ze een ander, freudiaans, onderwerp te bespreken, maar na een hoop gepuzzel snap ik dat het te maken moet hebben met bemind worden en geliefde objecten.

*Uit: Mary Kelly, On sexual politics and art. In: Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.303-312.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.