Aflevering 315 VideoArt: Natalia LL zoekt het onbewuste, het innerlijk en spiritualiteit

De film Impressions (te vinden op deze pagina) geldt als sleutelwerk in het oeuvre van Natalia LL, zo schrijft Mirjam Westen in Rebelle, Art & Feminism 1969-2009 (p.182/331, zie ook aflevering 314). Hoezo dat?

Dat weet ik eigenlijk niet. Westen gaat er verder niet op in. Ze schrijft wel dat Natalia LL haar lichaam als subject én object van haar eigen lustbeleving neerzet. En dat ze zonder gêne geniet van haar lichaam, dat steeds in close-ups en dus gedeeltelijk in beeld komt. (2009, p.182/331)

Misschien is daarmee de cirkel rond en heeft de kunstenaar haar zoektocht naar haar eigen (seksuele) identiteit (zie aflevering 314) tot een goed einde gebracht? Aan de andere kant: het is natuurlijk op een gegeven moment ook wel weer klaar met al dat gedraai en gekronkel in clichématige poses waarmee in kunst, media en pornografie de vrouw als lustobject wordt neergezet. Het wordt ronduit saai en slaapverwekkend, al zal menig man voortdurend geboeid blijven 😉

In de late jaren 1970 vindt een verschuiving plaats in het werk van Natalia LL: ze gaat meer op zoek naar het innerlijk. Westen formuleert het zo: ‘Genot, sensualiteit en narcisme maken eind jaren zeventig plaats voor de verbeelding van het onbewuste, het innerlijk en spiritualiteit. In 1979 neemt zij deel aan de tentoonstelling Feministische Kunst Internationaal, met de serie Dromen (1978). In dit project beoogt zij de meest intieme, onbewuste ervaringen te visualiseren en meer ruimte te geven aan intuïtieve impulsen, in plaats van rationele concepten’, aldus Westen.

‘Natalia LL houdt slaapseances in het openbaar, onder andere in een piramide bestemd voor psychologische experimenten.’ (2009, p.182/331) Het filmpje bij deze aflevering is daarvan een fragment. Op deze site is zij ook te zien bij een piramide, maar dan ergens buiten. De vraag is: welk filmpje kon niet getoond worden tijdens de tentoonstelling Feministische Kunst Internationaal (zie aflevering 305), ging het om het ‘bananenfilmpje’ en de inhoud ervan (aflevering 313) of was het gewoon een ‘dromenfilmpje’ dat niet op tijd klaar was, of beschikbaar of zat de Poolse regering dwars? Geen idee, er wordt niets over gezegd.

In de jaren 1980 tot nu blijft Natalia LL werk maken rond thema’s als vanitas (ijdelheid, vergankelijkheid), dood, (veroudering van) het lichaam en erotiek.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 314 Natalia LL daagt de voyeuristische mannelijke blik uit

Natalia LL, Post-consumer art, 1975, photograph 100x134cm. Gevonden op: https://nataliall.com/en/the-70s/

Wat brengt een kunstenaar ertoe om in een video van ruim een half uur een banaan te eten, gebruikmakend van overduidelijke oppervlakkige seksuele inkoppertjes (zie aflevering 313)?

Ten eerste zal het Natalia LL vast zijn gegaan om die ‘glasheldere feministische middelvinger naar het patriarchaat’, zoals Merel Bem stelde haar artikel Maandag Banaandagin de Volkskrant (4 mei 2019, p.9, zie ook aflevering 313).

Toch is er iets belangrijkers aan de hand, zo weet Bem te vertellen, namelijk een verwijzing naar overheidsbemoeienis. Ten tijde van het communisme waren fruit en andere gezonde producten schaars. Door de overheersende regering hadden de Polen niet de vrijheid en zelfs niet de mogelijkheid om te eten wat goed voor hen was. ‘Dáártegen was de kunstenaar in actie gekomen en daarbij heiligde het doel de middelen’, aldus Bem (de Volkskrant, 4 mei 2019, p.9)

En tegen dat licht van het communistische regime moet veel werk van Natalia LL gezien worden. Haar bron van motivatie is misschien wel vergelijkbaar met dat van Abramović, die zichzelf in de eerste plaats een ‘soldaat’ noemde (zie aflevering 94). Dat Natalia LL kiest voor de seksuele ingang heeft misschien een oorsprong in  haar vroege kunstenaarsjaren, toen ze een korte periode experimenteerde met erotisch getinte fotografie. Ze maakte in de jaren 1968-1969 close-ups van naakte lichamen. Het was vooral een zoektocht naar visuele en mentale ruimte in kunst en haar eigen identiteit, zo valt te lezen op haar website.

Er staat nog veel meer op die website, maar in Rebelle, Art & Feminism 1969-2009, een catalogus die hoort bij de gelijknamige tentoonstelling in MMKArnhem (30 mei tot 23 augustus 2009), staat een mooie ‘samenvatting’ van het werk van Natalia LL, haar beweegredenen en een verklaring hiervan. Ik kan het niet beter formuleren, dus citeer ik daar volop uit.

Het stukje begint met de jaren zestig, als ‘Natalia LL (Lach-Lachowicz) [experimenteert] met fotografie als medium om de banale werkelijkheid te transformeren tot iets ongewoons.’ Het gaat haar niet zozeer om wat wordt afgebeeld, maar om het effect en de betekenissen die de transformatie oproept. ‘De erotische ‘betekening’ van het lichaam staat centraal in haar oeuvre’, aldus Mirjam Westen (denk ik, het is niet zo duidelijk wie wat geschreven heeft) in Rebelle, Art & Feminism 1969-2009(p.182/331).

‘In de jaren zeventig maakt zij films en fotoseries van zichzelf in clichématige poses waarmee in kunst, media en pornografie de vrouw als lustobject wordt voorgesteld. Natalia LL daagt de voyeuristische mannelijke blik uit door zichzelf af te beelden in auto-erotische scènes. Zij lijkt volledig op te gaan in een soort narcisme dat haar eigen lustbeleving voedt, en niet uitsluitend gericht is op die van de toeschouwer.’ Ze maakt de serie Velvet Terror, een omvangrijke installatie Intimate Photography, de foto- en filmserie Consumer Art en Post-Consumer Art. (2009, p.182/331) Al dit werk (en meer) is te zien op deze pagina van de kunstenaar.

Op die pagina is ook de film Impressions te zien, die volgens Westen geldt als een sleutelwerk in haar oeuvre. Waarom?

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 313 VideoArt: NataliaLL gebruikt bewust oppervlakkige seksuele inkoppertjes

Foto: Susan Hol, 2019, van eigen exemplaar de Volkskrant, zaterdag 4 mei 2019, p.9, Beeldvormers. Natalia LL, Consumer Art, 1973. Het artikel en de foto zijn ook te vinden op: https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/beeldvormers-maandag-banaandag~bcb4a56a/.

Tot slot van deze afleveringen over de performances (zie 296-303/304) en video’s en films (zie 304/305-312)in De Appel, te Amsterdam, (29-11-1978 tot 31-1-1979, als onderdeel van de museumtentoonstelling Feministische Kunst Internationaal, feministische kunst internationaal, 1978, p.97), is dan eindelijk de beurt aan Natalia LL.

Van Natalia LL vond ik in eerste instantie maar één video, zo schreef ik in aflevering 305. Eentje waarop ze – gezicht in close-up – een banaan eet. Bij die aflevering staat een foto met een aantal plaatjes uit deze video. Grappig toeval: ik vond diezelfde foto, maar dan in kleur, terug in een oude Volkskrant, van zaterdag 4 mei 2019 (ja, ik loop zéér ernstig achter met kranten lezen, maar daar zit ik verder niet mee 😉 ).

‘Maandag 29 april 2019 moet een goede dag zijn geweest voor kleine, onafhankelijke groenteboeren in de buurt van het Nationaal Museum in Warschau’, zo schrijft Merel Bem in dat Volkskrantartikel. Ze vindt het idee onweerstaanbaar dat het ‘banana eating protest’, zoals het op de sociale media werd genoemd, op die dag in april mogelijk de lokale middenstand heeft laten profiteren. (de Volkskrant, 4 mei 2019, p.9, titel artikel Maandag Banaandag)

Waar het om ging was het nieuws dat het Nationaal Museum de video Consumer Art (1973) van Natalia LL had verwijderd. Het is de video waarin ze niet zomaar hap-kauw-slik-weg een banaan eet, maar deze traag verorbert met veel tong- en lipbewegingen (zie ook aflevering 305). ‘De museumdirecteur, Jerzy Miziolek, had het werk weggehaald, omdat hij gekant is “tegen het tonen van werk dat jonge, gevoelige mensen zou kunnen irriteren”’, aldus Merel Bem. Ze hebben het toch weer teruggeplaatst, voor korte tijd, omdat ‘de afdeling moderne kunst, heel toevallig, wordt heringericht. Dan verdwijnt Consumer Art voor onbepaalde tijd naar het depot’, schrijft Bem. (de Volkskrant, 4 mei 2019, p.9)

De Poolse progressieve politici en kunstenaars roken staatscensuur en verzonnen gauw een protestactie: de bananendemonstratie voor het museum en het plaatsen van selfies met banaan op de sociale media. Bem tipt om op Instagram te kijken voor een stroom aan beelden, onder #nataliall of #bananaselfie. (de Volkskrant, 4 mei 2019, p.9) Het klopt, ze heeft gelijk, ik heb gekeken en heb de bovenstaande hesjteks meteen even gelinkt. Heerlijk, dat internet 🙂

Merel Bem is niet onder de indruk van de originaliteit die de banaan in de Instagram-posters én Natalia LL losmaakt: je ziet de kunstenaar ‘die uitdagend een fallisch stuk fruit eet’. Maar, zo simpel ligt het natuurlijk niet. Natalia LL was zich wel degelijk bewust van oppervlakkige seksuele bijbetekenissen van haar video, die ‘op het eerste gezicht dan ook een glasheldere feministische middelvinger naar het patriarchaat’ was, aldus Bem. (de Volkskrant, 4 mei 2019, p.9)

En er is meer, wat meteen een antwoord is op mijn simpele vraag Waarom?!?!?! (zie aflevering 305).

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 305 Feminisme en VideoArt

Natalia LL, Consumer art, 1972. Photographs 100x100cm. Gevonden op: https://nataliall.com/en/the-70s/.

Naast de performances in De Appel, te Amsterdam (zie afleveringen 296-303), werden er ook video’s, films en documentatiemateriaal getoond. Hiervoor is een aparte catalogus gemaakt die – voor zover ik kan achterhalen – niet meer verkrijgbaar is.

Op de site van De Appel worden wel de kunstenaars genoemd die video’s en films (zouden) vertonen, te weten Lynda Benglis, Mary Beth Edelson, Suzanne Lacy, Natalia LL, Christa Maiwald, Susan Milano, Susan Mogul, Ulrike Rosenbach, Marja Samson en Hannah Wilke. Ook vond ik nog een pagina op deappel.nl met wat oude foto’s van en een klein beetje tekst over de video’s.

In de tentoonstellingscatalogus feministische kunst internationaal staat vermeld dat om verschillende redenen de video’s van Natalia LL en Mary Beth Edelson niet getoond worden (1978, p.100). Natuurlijk heb ik flink gezocht naar dat oude videomateriaal, waarbij ik allereerst heb geprobeerd erachter te komen om welke video’s het gaat.

Van één kunstenaar weet ik dat zeker, omdat zij dat in haar Resume op haar website heeft opgenomen. Dit is het geval bij Susan Mogul (1949). Verder heb ik iets bruikbaars kunnen vinden van Lynda Benglis, Suzanne Lacy, Marja Samson en Hannah Wilke. Van Christa Maiwald heb ik echt niks kunnen vinden en van Susan Milano bijna niets, eigenlijk alleen een foto en een paar woorden over de video op die bovengenoemde pagina van De Appel.

Video’s van Ulrike Rosenbach zijn eerder aan bod gekomen in dit feuilleton, bijvoorbeeld aflevering 145 met Salto Mortale II. Op haar een eigen, uitgebreide website is ook het nodige te vinden. Video’s van Mary Beth Edelson (1933) zijn schaars, en gaan eigenlijk altijd óver haar in plaats van dat de video zelf het kunstwerk is. Er is overigens in dit feuilleton genoeg over haar te vinden (bijvoorbeeld de afleveringen 152, 192, 205, 217 en 291-295).

Van Natalia LL vond ik in eerste instantie maar één video, waarop ze – gezicht in close-up – een banaan eet. Niet zomaar hap-kauw-slik-weg, nee, traag verorbert ze de banaan met veel tong- en lipbewegingen. Je kunt het niet eens suggestief noemen, daarvoor is het te plat, te overduidelijk wat de bedoeling is. Die ene video, die oorspronkelijk ruim een half uur duurt (😱), vind je wel vele malen terug, in – meestal door mannen – geknipte versies van een paar minuten. Daarnaast zijn van dezelfde beelden series foto’s te vinden.

En wat denk ik dan? Iets heel simpels, namelijk: Waarom?!?!?! Wat betekent: toch maar verder speuren. En ik heb inderdaad meer gevonden. Zelfs een uitgebreide website.

Maar eerst aandacht voor Lynda Benglis.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.