Aflevering 461 Expo ondermijnt idee van herkenbare categorie ‘vrouwenkunst’

Frida Kahlo & Tina Modotti, Exhibition guide, catalogue and poster. The exhibition guide and poster were both printed using red and green: overprinted these gave a black, and accounts for the slightly strange look of the off-black reproductions. The catalogue was one of the last of the letterpress printing era. Client: Whitechapel Art Gallery. Date: 1982. Gevonden op: https://www.richardhollis.com/public-galleries/frieda-tina/.

Waarom zou het tegelijkertijd exposeren van werk van een schilder en een fotograaf, tijdens de expo Frida Kahlo and Tina Modotti, níet de problemen geven waar andere tentoonstellingen met werk van vrouwelijke kunstenaars wél last van hebben (zie aflevering 460)?

Stel dat je alleen het werk van één vrouw zou exposeren, opperen Roszika Parker en Griselda Pollock. Het grote nadeel daarvan is dat je dan zomaar het idee kunt bevestigen dat vrouwen die slagen als kunstenaar, op mysterieuze wijze verschillen van ‘gewone’ vrouwen, en dat zij geïsoleerd werken, onder omstandigheden die alleen voor hen gelden.* Zie over dat isolement bijvoorbeeld aflevering 343 Het probleem van isolement en het vervolg daarop in aflevering 344.

Het andere uiterste is om zonder onderscheid werk van een verzameling vrouwelijke kunstenaars te laten zien. Volgens Parker en Pollock krijg je dan het idee dat hun gedeelde biologie de doorslaggevende factor in hun kunst is en de echte verschillen tussen vrouwen niet aan bod komen.*

De tentoonstelling Frida Kahlo and Tina Modotti ondermijnt in feite het idee dat er een herkenbare categorie ‘vrouwenkunst’ bestaat, en dat zoiets als ‘vrouwenkunst’ alles is wat vrouwelijke kunstenaars delen, aldus Parker en Pollock. Deze twee kunstenaars, Kahlo en Modotti, zijn opmerkelijk vanwege iets wat totaal buiten het stempel ‘vrouwenkunst’ ligt (of erbovenuit stijgt?), namelijk hoe zij zich verhouden tot een bepaald gebied dat zij gemeenschappelijk hebben. De organisatoren Laura Mulvey en Peter Wollen (zie aflevering 459) bakenen dat gebied af als de Mexicaanse revolutie en de Mexicaanse kunstrenaissance.*

De verschillende achtergronden van Frida Kahlo and Tina Modotti worden in de catalogus bij de tentoonstelling vergeleken en tegen elkaar afgezet. Hun achtergronden worden door diverse ogen bekeken in essays als Women, Art and PoliticsRevolution and RenaissanceThe Interior and the ExteriorThe Discourse of the Body.*

Het werk dat Kahlo en Modotti hebben gemaakt, zo schrijven Parker en Pollock, is wel zichtbaar beïnvloed door eigen ervaringen in hun (vrouwen)leven (bij Modotti soms minder dan Kahlo). Toch is de houding van de twee kunstenaars heel verschillend.* Organisatoren Mulvey en Wollen hebben daarover zo hun eigen ideeën…

*Uit het boek Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.3-78.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 460 Feministische tentoonstelling: Frida Kahlo en Tina Modotti

Een foto door Tina Modotti van Frida Kahlo. Foto gevonden via de zoektermen ‘frida kahlo tina modotti’ op Google.

Op de tentoonstelling Frida Kahlo and Tina Modotti (zie ook aflevering 459) is werk te zien van, jawel:

  • Frida Kahlo (1907-1954), Mexicaans kunstschilder en inmiddels behoorlijk bekend. Klik op haar naam voor een link naar een (Nederlandstalige) biografie van deze schilder.
  • Tina Modotti (1896-1942, klik op haar naam voor een Engelstalige biografie), een Italiaans-Mexicaanse fotograaf, maar ook acteur en activist.

Op artnet vind ik dat Modotti’s composities en haar gebruik van schaduw in haar foto’s bijzonder zijn. ‘Haar meest beroemde afbeeldingen legden het milieu van Mexico-Stad vast tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog, inclusief portretten van kunstenaars en intellectuelen, zoals Frida Kahlo en haar echtgenoot Diego Rivera’ (artnet).

Dat is dan dus meteen duidelijk, de twee kunstenaars kenden elkaar.

Volgens artnet emigreerde Modotti ‘naar de Verenigde Staten om in 1913 bij haar vader in San Francisco te wonen’. Acteren doet ze in de vroege jaren 1920 in Los Angeles. Ze ontmoet in de artistieke kringen fotograaf Edward Weston en vertrekt in 1923 met hem naar Mexico City. Ze richten bij aankomst een fotostudio op en sluiten zich vervolgens aan bij de Communistische Partij. (artnet)

Weston keert later terug naar zijn vrouw in Californië, Modotti blijft in Mexico en raakt steeds meer betrokken bij radicale politiek. Ze wordt in 1931 verbannen, stopt met fotografie en keert in 1939 naar Mexico terug onder een valse naam. In 1942 overlijdt ze in Mexico City, Mexico. (artnet)

Op artnet is een citaat van Modotti over fotografie te vinden. Ze heeft ooit gezegd: ‘Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen goede en slechte fotografie. Met goed wordt de fotografie bedoeld die alle beperkingen accepteert die inherent zijn aan de fotografische techniek en profiteert van de mogelijkheden en kenmerken die het medium biedt. Met slechte fotografie wordt bedoeld datgene wat je kunt doen, met bij wijze van spreken een soort minderwaardigheidscomplex, zonder waardering voor wat fotografie zelf biedt.’ (artnet)

Het besluit om tijdens de expo Frida Kahlo and Tina Modotti tegelijkertijd werk van een fotograaf en een schilder, beiden werkzaam in Mexico, ten toon te stellen, omzeilt volgens Parker en Pollock de problemen van de andere tentoonstellingen met werk van vrouwelijke kunstenaars.*

Hoe zit dat?

*Uit het boek Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.3-78.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 459 Volwaardige tentoonstelling op basis van feministische theorie

Tina Modotti, Femme avec un drapeau, Mexico, 1928 (Woman with Flag, Mexico City, 1928). Gevonden op: https://www.meisterdrucke.fr/fine-art-prints/Tina-Modotti/290149/Femme-avec-un-drapeau,-Mexico,-1928.html.

Een ander deel van de tentoonstelling The Women’s Art Show 1550-1970 is volgens Roszika Parker en Griselda Pollock een stuk interessanter (zie ook aflevering 458).*

Dat deel gaat over de negentiende-eeuwse kunst en is gebaseerd op feministische wetenschap. Het laat de diversiteit zien in het werk van kunstenaars (v). Het biedt ook meer inzicht in hoe de individuele achtergronden van vrouwen raakvlakken vertonen met de specifieke omstandigheden van de Britse kunstpraktijk uit de negentiende eeuw, met als resultaat een opvallende en heterogene verzameling werk.*

In het deel van de tentoonstelling The Women’s Art Show 1550-1970 met werk uit de twintigste eeuw, is feminisme een opvallende afwezige, schrijven Parker en Pollock. Volgens hen is dat een intellectuele en esthetische verarming van de tentoonstelling.*

Een andere tentoonstelling in datzelfde jaar 1982, heeft deze nalatigheid niet. Naast de mogelijkheid om je kennis te vergroten over vrouwelijke kunstenaars, wordt er op die tentoonstelling alles aan gedaan om de manier waarop vrouwelijke kunstenaars worden gezien en hoe hun werk wordt begrepen te veranderen.*

Het is een tentoonstelling die volgens Parker en Pollock laat zien hoe je enorme winst kan behalen als een expo niet simpelweg geïnspireerd is door feministisch onderzoek, maar gestalte krijgt op basis van de feministische theorie.*

Welke tentoonstelling is dat dan?

Het gaat om de expo Frida Kahlo and Tina Modotti, georganiseerd door Laura Mulvey en Peter Wollen, tentoongesteld in Londen en later in Duitsland en Amerika.*

*Uit het boek Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.3-78.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 458 Lange feministische strijd werpt vruchten af, maar …

Gunta Stölzl (1897-1983), Design for a runner, 12×4.8cm, 1923, Bauhaus-Archiv, Berlin. Image source: Gunta Stölzl Foundation. Meer info over deze Bauhaus-textiel-vrouw: https://www.textileartist.org/textile-artist-gunta-stolzl-1897-1983. Foto gevonden op: https://2016kingscliffgreendesign.wordpress.com/2016/03/02/gunta-sholzl/.

Terwijl de tentoonstelling Quilting, Patchwork and Appliqué: 1700-1982, georganiseerd door June Freeman (zie aflevering 456-457), rondtoert, komt er in 1983 een tentoonstelling die volgens Roszika Parker en Griselda Pollock wél goed feministisch textielwerk laat zien: Women and Textiles – Their Lives and Their Work.*

Deze tentoonstelling is in samenwerking met een conferentie georganiseerd. Centraal staat het onderzoek naar hoe vrouwen uit verschillende klassenposities zich verhouden tot textiel, en of er een relatie is met de verschillende technieken. Ook hier is het doel om het werk van vrouwen uit de privésfeer te halen en zichtbaar te maken in de publieke sfeer, om van het persoonlijke het politieke te laten zien, en om het aloude ambacht van vrouwen als kunst te beschouwen (zie afleveringen 448-454).*

Een andere enorm historische tentoonstelling vindt plaats in 1982: The Women’s Art Show 1550-1970, maar heeft ook een wat ambivalente houding over het feminisme. Enerzijds is er eindelijk, een decennium na het begin van het feministische kunsthistorische werk, een historische tentoonstelling met vrouwelijke schilders. Anderzijds zijn er twijfels over de hele onderneming. In de catalogus schrijft Jennifer Fletcher: ‘Ik schreef dit stuk in opdracht, niet uit passie, en met drieduizend woorden voor driehonderd jaar weet ik niet eens zeker of ik een geldig kunsthistorisch onderwerp heb’.*

Parker en Pollock hebben de tentoonstelling bezocht en zijn in ieder geval blij dat ze een aantal werken e i n d e l i j k in het echt hebben kunnen zien. Tot dan toe hebben ze het steeds met reproducties moeten doen of helemaal zonder beeld, met alleen maar verhalen over de schilderijen. De lange feministische strijd voor de erkenning van vrouwelijke kunstenaars uit het verleden had zijn vruchten afgeworpen, maar erkenning was niet de enige eis.*

De bedoeling was nou juist om de hele categorie ‘vrouwelijke kunstenaar’ te deconstrueren (te ontleden, vooronderstellingen (in teksten) te laten zien) en aan te tonen dat de kunst van vrouwen niet bepaald is door hun biologie maar door hun specifieke historische, sociale en artistieke omstandigheden. Door vrouwelijke kunstenaars door de eeuwen heen samen te brengen, ondersteunt The Women’s Art Show 1550-1970 alleen maar de kunsthistorische gewoonte om het werk van vrouwen weg te schuiven onder de stereotype en denigrerende categorie ‘vrouwelijke kunstenaars’, aldus Parker en Pollock.*

*Uit het boek Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.3-78.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 457 Een pijnlijk contrast tussen oude en nieuwe textiele kunstwerken

Gevonden op: https://internationalwomensday.com/Activity/13557/A-celebration-of-International-Women-s-Day.

Foto’s, geluidsopnamen en verklarende bijschriften op de tentoonstelling Quilting, Patchwork and Appliqué: 1700-1982, georganiseerd door June Freeman (zie aflevering 456), verankeren het naaiwerk in de omstandigheden waaronder het is gemaakt, schrijven Roszika Parker en Griselda Pollock.*

De bezoekers kunnen zo de quilts in haar traditie zien – een andere traditie dan de traditie van schilderen en beeldhouwen – die is bepaald door waar het textiel is gemaakt, en door wie. De tentoonstelling heeft ook een gedeelte met hedendaags quiltwerk, patchwork en appliqué, gemaakt door vrouwenhanden.*

En dan komt toch nog de kritiek die in aflevering 456 is genoemd, namelijk het wél omarmen van het acceptabele gezicht van het feminisme (rechtzetten verwaarlozing vrouwelijke kunstenaars) en het nauwkeurig vermijden van het revolutionaire gezicht van het feminisme (de eis om de totale opvatting van kunst, kunstenaar en de discipline van de kunstgeschiedenis te herzien en transformeren).

Enerzijds laten de historische quilts op de tentoonstelling zien dat elke vorm en elk patroon betekenis had in relatie tot het leven van vrouwen, terwijl anderzijds de hedendaagse textielkunst wat herkenbare oude patronen heeft opgenomen in werken die alleen de formalistische bedoeling van de abstracte schilderkunst nastreven. Parker en Polloch vinden het contrast tussen oud en nieuw pijnlijk.*

Hoewel het traditionele ambachtelijke werk haar nieuwe waarde en zichtbaarheid krijgt, is er niets gedaan om de hiërarchie van kunstvormen – die leidde tot de overheersing van schilderkunst en beeldhouwkunst – te analyseren en te bekritiseren. De effecten van die overheersing zijn volgens Parker en Pollock zichtbaar in de manier waarop de afzonderlijke traditie van het naaien van vrouwen is aangetast en verzwolgen door de traditie van de beeldende kunst.*

Voor een evenwichtige tentoonstelling, met een meer optimistische toon, is feministisch werk in het medium textiel nodig dat bewust verbanden legt met hun leven en geschiedenis als vrouwen (bijvoorbeeld de banieren van de internationale vrouwenvredesbeweging), aldus Parker en Pollock. Zij vinden dat het kritische aspect van feminisme is weggenomen en dat de tentoonstelling daardoor aan rijkdom en zeggingskracht heeft ingeboet.*

*Uit het boek Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.3-78.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 456 Het acceptabele en het revolutionaire gezicht van feminisme

Joyce Kozloff, Mad Russian Blanket, 1977, collage, mixed media/paper, 65 x 80”. Gevonden op: http://www.joycekozloff.net/1970-1977-early-works.

In de jaren 1970 vestigen de feministen met historische geschriften en leerstellingen steeds weer de aandacht op een oeuvre dat het verdient om zichtbaar te worden, schrijven Roszika Parker en Griselda Pollock (zie ook aflevering 455).*

Toch duurt het tot de jaren 1980, in Engeland, voor er ook maar één grote tentoonstelling is met kunst van vrouwen. Het toppunt is dan dat sommige tentoonstellingen ervoor kiezen zich niet in te laten met het feminisme, terwijl deze tentoonstellingen zónder de komst van het feminisme ondenkbaar waren geweest. Parker en Pollock stellen vast dat het acceptabele gezicht van het feminisme van harte wordt omarmd en het revolutionaire gezicht van het feminisme wordt vermeden.*

Dat acceptabele gezicht is de eis dat de verwaarlozing van vrouwelijke kunstenaars wordt rechtgezet. Het revolutionaire gezicht van het feminisme is de eis dat de totale opvatting van kunst, kunstenaar en de discipline van de kunstgeschiedenis wordt herzien en getransformeerd. De tentoonstellingen die het resultaat zijn van deze halfhartige houding tonen half werk: leuk om naar te kijken, maar verder nogal onbeduidend, aldus Parker en Pollock.*

Vervolgens gaan ze in op de tentoonstelling Quilting, Patchwork and Appliqué: 1700-1982, georganiseerd door June Freeman. Nou komt het, denk je, een bak kritiek, maar nee. ‘De vrouwen die quilts en borduurwerk maken, zijn met andere ogen naar hun eigen werk gaan kijken nadat ze de traditionele context ervan zagen op de tentoonstelling’, schrijven ze, en vervolgen met: ‘Het prachtige historische gedeelte was een antwoord op feministische kritiek op eerdere tentoonstellingen over quilts. In plaats van afstand te nemen van de makers en waar zij hun werk maakten, en in plaats van het te tonen als een vorm van abstracte kunst, werd het werk in context geplaatst.’*

Parker en Pollock citeren de bedoelingen van Freeman, zij wilde: ‘vaststellen hoe er achter de ontwikkeling en het gebruik van kunstvormen een sociale wereld schuilt, en dat de kunst die op een bepaald moment wordt geproduceerd die wereld weerspiegelt.’

*Uit het boek Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.3-78.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 455 Opdat vrouwen weten dat zij deze geschiedenis hebben

Poster Bucketlist filosofie. Aankondiging van: Mary Wollstonecraft; lessen van een oerfeminist. Je kunt eraan deelnemen op maandag 30 maart 2020 in De Rode Hoed te Amsterdam. Gevonden op: https://rodehoed.nl/programma/bucketlist-filosofie-mary-wollstonecraft/.

De kunstenaars die zich feminist noemen zijn natuurlijk niet allemaal hetzelfde (zie aflevering 454). Neem alleen al de verschillende achtergronden:

  • ervaringen opgedaan op de kunstacademie;
  • jarenlang thuis werken aan een eigen oeuvre;
  • jarenlang volledig geïsoleerd werken in een poging om ‘one of the boys’ te worden;
  • een reputatie opgebouwd in de conventionele gebieden van de kunstpraktijk.*

Door deze existentiële verschillen, aldus Roszika Parker en Griselda Pollock, kun je niet zomaar diverse posities binnen het feminisme reduceren tot een kwestie van tegenstrijdige theorieën. Bovendien is er wel het een en ander veranderd, zo schrijven Parker en Pollock in 1987. Een nieuwe generatie is opgestaan, er is een enorme berg aan ervaringen en activiteiten sinds de jaren 1970 beschikbaar. De kwesties in de kunsten en het feminisme zijn veranderd, evenals de institutionele, sociale en politieke omstandigheden.*

Volgens Parker en Pollock markeren de gebeurtenissen in de late jaren 1980 een keerpunt. Ze zijn de hoogtepunten van een decennium van strijd om het werk van vrouwen zichtbaar te maken, om het belang van de heterogene cultuur vast te stellen waaraan vrouwen hebben deelgenomen en waarbinnen ze hebben geproduceerd.*

De relevantie van deze geschiedenis van de jaren 1970 is tweeledig, aldus Parker en Pollock. Het is belangrijk om in kaart te brengen wat de Britse vrouwen deden om het algemene historische plaatje van dat decennium helder te krijgen – de bijdrage van het feminisme aan de cultuur van die tijd. Daarnaast is het cruciaal dat de nieuwe generaties zich bewust worden van die geschiedenis, dat zij deze geschiedenis hebben.*

Geschiedenis is niet een chronologische lijst van gebeurtenissen uit het verleden. Het is veel meer een vormgevende traditie, die moet worden begrepen in termen van de krachten die het hebben gevormd, de problemen die het heeft voortgebracht, en de redenen voor de debatten en hun intensiteit.*

Geschiedenis gaat dus niet om eenvoudige vooruitgang of evolutie. Belangrijk is de positie van vrouwen en de tegenstellingen daarin vast te stellen, evenals hun radicale potentieel om politieke verandering teweeg te brengen. Het is belangrijk de politieke implicaties van de verschillende opgekomen strategieën te beoordelen. De geschiedenis is niet alleen wat er is gebeurd, maar ook hoe we nu begrijpen wat er is gedaan en wat is bereikt, aldus Parker en Pollock.*

*Uit het boek Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.3-78.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.