Aflevering 462 Uiterst belangrijke krachten: toevallige omstandigheden en historisch erfgoed

Frida Kahlo, La Cène (Het Avondmaal), date? Gevonden op: https://www.rtbf.be/culture/litterature/detail_frida-kahlo-sexe-communisme-et-3eme-art?id=8945315.

De organisatoren van de expo Frida Kahlo and Tina Modotti, Laura Mulvey en Peter Wollen, zijn niet zo geïnteresseerd in het feit dat beide kunstenaars vrouw zijn. Roszika Parker en Griselda Pollock ontlenen deze en de hiernavolgende info uit het artikel van Mulvey en Wollen Women, Art and Politics, dat is opgenomen in de catalogus bij de tentoonstelling. (Zie ook de afleveringen 459-461.)

Natuurlijk speelt het vrouw-zijn in het werk van Frida Kahlo en Tina Modotti heus wel een rol, maar veel belangrijker is volgens Mulvey en Wollen dat hun bewuste beslissingen over de eigen artistieke houding slechts in beperkte mate het resultaat zijn van een bewuste, controleerbare keuze. Ofwel, met andere woorden, toevallige omstandigheden spelen een veel grotere rol, net als het historisch erfgoed. De relatie tussen deze twee uiterst belangrijke krachten omschrijven Mulvey en Wollen als de relatie tussen het noodzakelijke en het toevallige.*

Volgens hen is het verschil tussen een Italiaanse immigrant uit de arbeidersklasse die naar Californië is verkast (Tina Modotti) en een Mexicaanse burgerlijke intellectueel (Frida Kahlo) van groot belang. Deze sociaalhistorische omstandigheden dragen bij aan de houding van de kunstenaars, aldus Mulvey en Wollen. Voor Kahlo betekent dit het verlangen om zichzelf en haar gekoloniseerde culturele wortels te verkennen door middel van haar kunst. Voor Modotti betekent dit het verlangen om de omstandigheden van uitbuiting en onderdrukking die ze om zich heen ziet te veranderen, en zich vervolgens te wijden aan de internationale arbeidersklassenbeweging.*

Het belang van het definiëren en analyseren van de verschillen tussen vrouwen kenmerkt niet alleen de duotentoonstelling met werk van Frida Kahlo en Tina Modotti, maar ook de hedendaagse feministische tentoonstellingen uit de vroege jaren 1980, aldus Parker en Pollock. In de jaren 1970, toen vrouwen juist en vooral samen hun werk tentoonstelden, ging het om een stevige vastberadenheid om barrières van ras en klasse te overbruggen, om erkenning van de onderdrukking van vrouwen.*

In die jaren 1970 was het noodzakelijk voor vrouwen om elkaar op te zoeken, trots te zijn om in elkaars gezelschap te exposeren, een politiek statement neer te zetten. Maar in de loop van het decennium wordt duidelijk dat het idee van de gezamenlijk gevoelde onderdrukking juist ruimte geeft aan de dominantie van een witte, heteroseksuele, middenklasse definitie van die onderdrukking.*

Eh, hoe zit dat dan?

*Uit het boek Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.3-78.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 461 Expo ondermijnt idee van herkenbare categorie ‘vrouwenkunst’

Frida Kahlo & Tina Modotti, Exhibition guide, catalogue and poster. The exhibition guide and poster were both printed using red and green: overprinted these gave a black, and accounts for the slightly strange look of the off-black reproductions. The catalogue was one of the last of the letterpress printing era. Client: Whitechapel Art Gallery. Date: 1982. Gevonden op: https://www.richardhollis.com/public-galleries/frieda-tina/.

Waarom zou het tegelijkertijd exposeren van werk van een schilder en een fotograaf, tijdens de expo Frida Kahlo and Tina Modotti, níet de problemen geven waar andere tentoonstellingen met werk van vrouwelijke kunstenaars wél last van hebben (zie aflevering 460)?

Stel dat je alleen het werk van één vrouw zou exposeren, opperen Roszika Parker en Griselda Pollock. Het grote nadeel daarvan is dat je dan zomaar het idee kunt bevestigen dat vrouwen die slagen als kunstenaar, op mysterieuze wijze verschillen van ‘gewone’ vrouwen, en dat zij geïsoleerd werken, onder omstandigheden die alleen voor hen gelden.* Zie over dat isolement bijvoorbeeld aflevering 343 Het probleem van isolement en het vervolg daarop in aflevering 344.

Het andere uiterste is om zonder onderscheid werk van een verzameling vrouwelijke kunstenaars te laten zien. Volgens Parker en Pollock krijg je dan het idee dat hun gedeelde biologie de doorslaggevende factor in hun kunst is en de echte verschillen tussen vrouwen niet aan bod komen.*

De tentoonstelling Frida Kahlo and Tina Modotti ondermijnt in feite het idee dat er een herkenbare categorie ‘vrouwenkunst’ bestaat, en dat zoiets als ‘vrouwenkunst’ alles is wat vrouwelijke kunstenaars delen, aldus Parker en Pollock. Deze twee kunstenaars, Kahlo en Modotti, zijn opmerkelijk vanwege iets wat totaal buiten het stempel ‘vrouwenkunst’ ligt (of erbovenuit stijgt?), namelijk hoe zij zich verhouden tot een bepaald gebied dat zij gemeenschappelijk hebben. De organisatoren Laura Mulvey en Peter Wollen (zie aflevering 459) bakenen dat gebied af als de Mexicaanse revolutie en de Mexicaanse kunstrenaissance.*

De verschillende achtergronden van Frida Kahlo and Tina Modotti worden in de catalogus bij de tentoonstelling vergeleken en tegen elkaar afgezet. Hun achtergronden worden door diverse ogen bekeken in essays als Women, Art and PoliticsRevolution and RenaissanceThe Interior and the ExteriorThe Discourse of the Body.*

Het werk dat Kahlo en Modotti hebben gemaakt, zo schrijven Parker en Pollock, is wel zichtbaar beïnvloed door eigen ervaringen in hun (vrouwen)leven (bij Modotti soms minder dan Kahlo). Toch is de houding van de twee kunstenaars heel verschillend.* Organisatoren Mulvey en Wollen hebben daarover zo hun eigen ideeën…

*Uit het boek Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.3-78.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.