Aflevering 412 Jezelf transformeren in het beeld van je keuze

Kim Lim, Abacus, 1959, wood & wire, 17,5 x 22 x 2. Gevonden op: http://kimlim.com/sculpture/early-works/.

Eleanor Antin weigert zich te laten beperken door (patriarchale) grenzen van buitenaf en gelooft dat ze haar identiteit kan uitbreiden door haar kunstpraktijk en dat zij zichzelf kan transformeren in het beeld van haar keuze (zie aflevering 411).

Sarah Kent ziet in dat standpunt van Antin toch echt wel een sterk element van wishful thinking en bravoure.* Waarom?

Kent denkt dat interne en externe beperkingen niet zomaar verdampen, gewoon, omdat jij ze negeert, en dat je vooroordelen niet zomaar kunt wegnemen. Volgens haar moet elke vrouw die haar eigen mogelijkheden en die van haar sekse probeert te vergroten, ongelooflijk hard werken om ook naar iets te bereiken en haar prestaties erkend te krijgen. Kent haalt Kim Lim (1936-1997) aan, die opmerkt: ‘Een vrouw moet zich wat betreft de buitenwereld dubbel bewijzen.’*

Ik vind het wel bijzonder dat Kent eerst in haar artikel klaagt over het gebrek aan support van tijdgenoten, over de neiging van andere vrouwelijke kunstenaars om kritisch of jaloers op hun rivalen te zijn (zie aflevering 410), en dat ze vervolgens zelf nogal zuinig doet over de optimistische benadering van Antin en het afdoet als ‘wishful thinking en bravoure’. Wie zegt dat Antin niet keihard heeft gewerkt en dat haar aanpak een manier is geweest om in ieder geval zichzelf te (blijven) motiveren? Natuurlijk verdwijnen eeuwenoude patriarchale beperkingen niet als een veertje in de wind, daarvan zal Antin zich zeker ook bewust geweest zijn.

Het blijkt dat Kent zich meer thuis voelt bij uitlatingen zoals die van Lim. Ze is erover verbijsterd dat vrouwen, inclusief zijzelf, het zich dubbel moeten bewijzen nog steeds pikken. Ze heeft het zelf altijd heel vanzelfsprekend gevonden dat ze twee keer zo hard moest werken als de mannen die ze kende, schrijft ze. Toch is het niet voldoende om alleen maar kunstwerken te maken, zoals duidelijk is geworden voor de feministisch kunstenaar Susan Hiller (1940-28 januari 2019, zie ook aflevering 340).*

‘Ik geloofde altijd dat als je werk maar goed was, het vanzelf zijn weg in de cultuur zou vinden’, vertelt Hiller aan Kent. ‘Maar na acht jaar realiseerde ik me dat mijn manier van werken, mijn aanpak, totaal ineffectief was geweest, omdat mijn werk onvermeld was gebleven. Hierdoor heb ik me altijd anoniem gevoeld.’*

Er is een ander aspect van ‘deze zienswijze’, schrijft Kent, die haar vooral zorgen baart omdat het zo negatief is.* Welke zienswijze bedoelt ze dan?

*Kent, Sarah (1977). Engendering self-respect. Studio International. Journal of Modern Art, 3, vol.193, no.987: 194-196.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 340 ‘…het einde van het kunstonderwijs zoals we het kennen’

Volgens Roszika Parker en Griselda Pollock is de feministische kritiek vergelijkbaar met, maar niet alleen maar terug te brengen tot, de gecoördineerde aanvallen op de modernistische paradigma’s* (zie ook aflevering 339), ofwel de aanvallen op het modernistische stelsel van modellen en theorieën als denkkader van waaruit in het modernisme de werkelijkheid geanalyseerd en beschreven wordt.

De economische en ideologische veranderingen in de jaren 1970 op sociaal en cultureel gebied, baant de weg voor het samengaan van radicale ontwikkelingen in de culturele politiek. Het levert vitale krachten voor sociale verandering in de vrouwenbeweging. De kwesties over vrouwen en kunst die feministen aankaarten komen flink aan bij de gevestigde kunst en zijn instituties, omdat deze structureel seksistisch zijn, aldus Parker en Pollock.*

De feministische activiteiten die het mannelijk privilege bedreigen roepen taaie weerstand op. Feministisch kunstenaar Susan Hiller (1940-28 januari 2019) illustreert deze dynamiek helder in een interview in 1978. Ze beschrijft een reactie van een mannelijke collega op de eis van studenten voor meer vrouwen in de leiding van de kunstacademie. De man is het er helemaal mee eens, vertelt Hiller. Hij vindt dat de leiding voor minstens vijftig procent uit vrouwen moet bestaan, alleen, voegt hij eraan toe: ‘natuurlijk betekent dat het einde van het kunstonderwijs zoals we het kennen’.*

Een waarheid als een koe, lijkt mij. Al zal deze man daar andere gevoelens bij hebben gehad dan de vrouwen op de kunstacademie. Zijn comfortabele bestaan wordt bedreigd, de vrouwen krijgen een inspirerende uitdaging.

De video bij deze aflevering toont een werk van kunstenaar Susan Hiller, Stories from the other side, waarover ze tegelijkertijd wordt geïnterviewd. In de vroege jaren 1980 begon ze te werken met audio en visuele technologie. Deze specifieke video is een kunstwerk gebaseerd op haar interesse in verhalen van mensen, en in dit geval over hun bijna-doodervaringen.

*Uit het boek Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.xiii-xvii.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.