Aflevering 519 Toeschouwer met eigen lading aan betekenissen

Lili Lakich, Blonde Diver. Gevonden op: https://www.vice.com/en_au/article/kwxa83/photos-from-last-nights-inherent-vice-art-show-000.

Judith Barry en Sandy Flitterman schrijven over de samengestelde betekenis van ‘vrouw’, een betekenis die in de eeuwenlange patriarchale samenleving is ontstaan, en dat er daarom geen onproblematische notie van vrouwelijkheid kan zijn (zie aflevering 518).*

Je kan dat wel willen, die onproblematische notie van vrouwelijkheid, maar Barry en Flitterman wijzen erop dat betekenis een dialectisch proces is.* Dat wil zeggen dat betekenis tot stand komt door hoor en wederhoor, door (tegengestelde) meningen uit te wisselen, dat een toeschouwer die een kunstwerk bekijkt haar eigen lading aan betekenissen meeneemt.

Over dat laatste heb ik in het begin van dit feuilleton al veel geschreven, in deel 1 Over geraakt worden door een kunstwerk. Vooral de afleveringen 21-25 gaan over de rol van de toeschouwer bij het bekijken van kunst.

De kunstenaars in deze derde categorie, die van de separatisten met het potentieel isolationisme (zie aflevering 516), doen volgens Barry en Flitterman niets aan de bestudering van hoe betekenis binnen het sociale geheel tot stand komt.

Maar als je uitgaat van een onproblematische notie van vrouwelijkheid, en dat de culturele positie van vrouwen afgescheiden en anders is dan de heersende stromingen, dan kan dat zeer verontrustende resultaten opleveren, aldus Barry en Flitterman.*

Als voorbeeld noemen ze de kunst uit de groep rondom Terry Wolverton (zie aflevering 518), waarin het onderwerp blootgestelde borsten een prominente plaats krijgt op een manier die opvallend veel lijkt op hoe Les Krims dat in zijn fotografie doet, terwijl deze kunstenaar bekend staat om zijn bijzonder heftige uitingen van vrouwenhaat.

*Uit: Judith Barry en Sandy Flitterman, Textual strategies: the politics of art making. In: Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.313-321.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 518 De (on)problematische notie van vrouwelijkheid

Lesbian Art Project (LAP) founded by Terry Wolverton & Arlene Raven in 1979 to give a platform to lesbian art & artists #womensart. Gevonden op: https://twitter.com/womensart1/status/752067555020374016.

De separatistische strategie heeft zo haar voordelen en beperkingen, en volgens Judith Barry en Sandy Flitterman is dat goed te zien aan het werk van kunstenaar Terry Wolverton (zie aflevering 517).

Wolverton laat zich in haar werk inspireren door de wens om een alternatieve vrouwencultuur vorm te geven. Dit omvat ook de waardering voor ambachtelijke projecten zoals sculpturen van brooddeeg en gekostumeerde happenings, om de doodeenvoudige reden dat lesbische vrouwen in de vrouwengemeenschap dit hebben gemaakt (zie ook het Lesbian Art Project en aflevering 517).*

Een positief gevolg hiervan is dat deze vorm van kunst vrouwen in staat stelt hun gevoelens en gedrag te onderzoeken, aldus Barry en Flitterman. Zo kunnen zij zelfvertrouwen en trots opbouwen in de ontdekking van hun liefde voor en vertrouwen in elkaar. Het vruchtbare resultaat is een aanval op de destructieve ontevredenheid met het feit dat je een vrouw bent die de patriarchale cultuur bevordert.*

Het separatistische standpunt lijkt echter een voorbeeld te zijn van een zelfevaluatie die niet helemaal goed gaat: juist het idee van positieve (lesbische) beelden van vrouwen berust op de reeds samengestelde betekenis van ‘vrouw’.* En dan denk ik dat Barry en Flitterman met ‘reeds samengestelde betekenis’ bedoelen dat die betekenis van ‘vrouw’ in de afgelopen eeuwen tot stand is gekomen in de aloude patriarchale samenleving.

Door die samengestelde betekenis van ‘vrouw’ is er dus niet daadwerkelijk zoiets als een ‘onproblematische notie’ van ‘vrouwelijkheid’, aldus Barry en Flitterman.

Wat bedoelen ze daar precies mee?

*Uit: Judith Barry en Sandy Flitterman, Textual strategies: the politics of art making. In: Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.313-321.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 517 De strategie van de feministisch separatisten

Womanhouse (January 30 – February 28, 1972) organized by Judy Chicago and Miriam Schapiro, co-founders of the California Institute of the Arts (CalArts) Feminist Art Program. PIctured here, cover of the original exhibition catalog designed by Sheila de Bretteville. Foto gevonden op: http://www.womanhouse.net.

De positie van het feministisch potentieel isolationisme (een getto van vrouwenkunst, de derde categorie die Judith Barry en Sandy Flitterman onderscheiden) kan volgens hen worden beschouwd als een tegengif voor het feministische essentialisme (hun eerste categorie, zie ook aflevering 516).

Dat komt zo: deze feministische erkennen dat ‘vorm’ en ‘inhoud’ betekenis hebben als het gaat om kunstwerken, ook al is dat een van oudsher bekend staand – dus patriarchaal – cultureel fenomeen.*

Het is echter, ironisch genoeg volgens Barry en Flitterman, ook de basis van de ‘separatist’ en niet-feminist discussie. De ‘separatisten’ zijn kunstenaars die zich niet willen vereenzelvigen met de bestaande patriarchale kunstwereld, de niet-feministen zij de vrouwelijke kunstenaars die volhouden dat ze mensen zijn die ‘toevallig’ vrouw zijn.* Die laatste groep kunstenaars wil dus juist wél en totaal in die kunstwereld worden opgenomen.

Aldus, concluderen Barry en Flitterman, bestaat deze derde categorie ‘potentieel isolationisme’ uit twee groepen vrouwen die ideologisch elkaars tegendeel zijn.

De strategie van de eerste groep (separatisten) is de oprichting van een eigen samenleving, zodat vrouwen in staat worden gesteld om het patriarchaat te bevechten. Hoe je vrouwen dan als een categorie binnen het sociale complex neerzet, daarover ontstaat bij deze groep geen theorie, aldus Barry en Flitterman. Evenmin wordt ingegaan op vrouwelijkheid als sociale constructie.*

De voordelen en beperkingen van de separatistische strategie wordt volgens Barry en Flitterman mooi aangetoond door kunstenaar Terry Wolverton, codirecteur van het Lesbian Art Project en producer-codirecteur van een feministisch sciencefiction theater.*

En waar gebeurde dat? Bovenop de Woman’s Building, van de vrouwengroep in Los Angeles, in 1974 opgezet door Judy Chicago (zie afleveringen 110, 111 en 280).

*Uit: Judith Barry en Sandy Flitterman, Textual strategies: the politics of art making. In: Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.313-321.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.