Aflevering 462 Uiterst belangrijke krachten: toevallige omstandigheden en historisch erfgoed

Frida Kahlo, La Cène (Het Avondmaal), date? Gevonden op: https://www.rtbf.be/culture/litterature/detail_frida-kahlo-sexe-communisme-et-3eme-art?id=8945315.

De organisatoren van de expo Frida Kahlo and Tina Modotti, Laura Mulvey en Peter Wollen, zijn niet zo geïnteresseerd in het feit dat beide kunstenaars vrouw zijn. Roszika Parker en Griselda Pollock ontlenen deze en de hiernavolgende info uit het artikel van Mulvey en Wollen Women, Art and Politics, dat is opgenomen in de catalogus bij de tentoonstelling. (Zie ook de afleveringen 459-461.)

Natuurlijk speelt het vrouw-zijn in het werk van Frida Kahlo en Tina Modotti heus wel een rol, maar veel belangrijker is volgens Mulvey en Wollen dat hun bewuste beslissingen over de eigen artistieke houding slechts in beperkte mate het resultaat zijn van een bewuste, controleerbare keuze. Ofwel, met andere woorden, toevallige omstandigheden spelen een veel grotere rol, net als het historisch erfgoed. De relatie tussen deze twee uiterst belangrijke krachten omschrijven Mulvey en Wollen als de relatie tussen het noodzakelijke en het toevallige.*

Volgens hen is het verschil tussen een Italiaanse immigrant uit de arbeidersklasse die naar Californië is verkast (Tina Modotti) en een Mexicaanse burgerlijke intellectueel (Frida Kahlo) van groot belang. Deze sociaalhistorische omstandigheden dragen bij aan de houding van de kunstenaars, aldus Mulvey en Wollen. Voor Kahlo betekent dit het verlangen om zichzelf en haar gekoloniseerde culturele wortels te verkennen door middel van haar kunst. Voor Modotti betekent dit het verlangen om de omstandigheden van uitbuiting en onderdrukking die ze om zich heen ziet te veranderen, en zich vervolgens te wijden aan de internationale arbeidersklassenbeweging.*

Het belang van het definiëren en analyseren van de verschillen tussen vrouwen kenmerkt niet alleen de duotentoonstelling met werk van Frida Kahlo en Tina Modotti, maar ook de hedendaagse feministische tentoonstellingen uit de vroege jaren 1980, aldus Parker en Pollock. In de jaren 1970, toen vrouwen juist en vooral samen hun werk tentoonstelden, ging het om een stevige vastberadenheid om barrières van ras en klasse te overbruggen, om erkenning van de onderdrukking van vrouwen.*

In die jaren 1970 was het noodzakelijk voor vrouwen om elkaar op te zoeken, trots te zijn om in elkaars gezelschap te exposeren, een politiek statement neer te zetten. Maar in de loop van het decennium wordt duidelijk dat het idee van de gezamenlijk gevoelde onderdrukking juist ruimte geeft aan de dominantie van een witte, heteroseksuele, middenklasse definitie van die onderdrukking.*

Eh, hoe zit dat dan?

*Uit het boek Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.3-78.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 461 Expo ondermijnt idee van herkenbare categorie ‘vrouwenkunst’

Frida Kahlo & Tina Modotti, Exhibition guide, catalogue and poster. The exhibition guide and poster were both printed using red and green: overprinted these gave a black, and accounts for the slightly strange look of the off-black reproductions. The catalogue was one of the last of the letterpress printing era. Client: Whitechapel Art Gallery. Date: 1982. Gevonden op: https://www.richardhollis.com/public-galleries/frieda-tina/.

Waarom zou het tegelijkertijd exposeren van werk van een schilder en een fotograaf, tijdens de expo Frida Kahlo and Tina Modotti, níet de problemen geven waar andere tentoonstellingen met werk van vrouwelijke kunstenaars wél last van hebben (zie aflevering 460)?

Stel dat je alleen het werk van één vrouw zou exposeren, opperen Roszika Parker en Griselda Pollock. Het grote nadeel daarvan is dat je dan zomaar het idee kunt bevestigen dat vrouwen die slagen als kunstenaar, op mysterieuze wijze verschillen van ‘gewone’ vrouwen, en dat zij geïsoleerd werken, onder omstandigheden die alleen voor hen gelden.* Zie over dat isolement bijvoorbeeld aflevering 343 Het probleem van isolement en het vervolg daarop in aflevering 344.

Het andere uiterste is om zonder onderscheid werk van een verzameling vrouwelijke kunstenaars te laten zien. Volgens Parker en Pollock krijg je dan het idee dat hun gedeelde biologie de doorslaggevende factor in hun kunst is en de echte verschillen tussen vrouwen niet aan bod komen.*

De tentoonstelling Frida Kahlo and Tina Modotti ondermijnt in feite het idee dat er een herkenbare categorie ‘vrouwenkunst’ bestaat, en dat zoiets als ‘vrouwenkunst’ alles is wat vrouwelijke kunstenaars delen, aldus Parker en Pollock. Deze twee kunstenaars, Kahlo en Modotti, zijn opmerkelijk vanwege iets wat totaal buiten het stempel ‘vrouwenkunst’ ligt (of erbovenuit stijgt?), namelijk hoe zij zich verhouden tot een bepaald gebied dat zij gemeenschappelijk hebben. De organisatoren Laura Mulvey en Peter Wollen (zie aflevering 459) bakenen dat gebied af als de Mexicaanse revolutie en de Mexicaanse kunstrenaissance.*

De verschillende achtergronden van Frida Kahlo and Tina Modotti worden in de catalogus bij de tentoonstelling vergeleken en tegen elkaar afgezet. Hun achtergronden worden door diverse ogen bekeken in essays als Women, Art and PoliticsRevolution and RenaissanceThe Interior and the ExteriorThe Discourse of the Body.*

Het werk dat Kahlo en Modotti hebben gemaakt, zo schrijven Parker en Pollock, is wel zichtbaar beïnvloed door eigen ervaringen in hun (vrouwen)leven (bij Modotti soms minder dan Kahlo). Toch is de houding van de twee kunstenaars heel verschillend.* Organisatoren Mulvey en Wollen hebben daarover zo hun eigen ideeën…

*Uit het boek Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.3-78.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 460 Feministische tentoonstelling: Frida Kahlo en Tina Modotti

Een foto door Tina Modotti van Frida Kahlo. Foto gevonden via de zoektermen ‘frida kahlo tina modotti’ op Google.

Op de tentoonstelling Frida Kahlo and Tina Modotti (zie ook aflevering 459) is werk te zien van, jawel:

  • Frida Kahlo (1907-1954), Mexicaans kunstschilder en inmiddels behoorlijk bekend. Klik op haar naam voor een link naar een (Nederlandstalige) biografie van deze schilder.
  • Tina Modotti (1896-1942, klik op haar naam voor een Engelstalige biografie), een Italiaans-Mexicaanse fotograaf, maar ook acteur en activist.

Op artnet vind ik dat Modotti’s composities en haar gebruik van schaduw in haar foto’s bijzonder zijn. ‘Haar meest beroemde afbeeldingen legden het milieu van Mexico-Stad vast tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog, inclusief portretten van kunstenaars en intellectuelen, zoals Frida Kahlo en haar echtgenoot Diego Rivera’ (artnet).

Dat is dan dus meteen duidelijk, de twee kunstenaars kenden elkaar.

Volgens artnet emigreerde Modotti ‘naar de Verenigde Staten om in 1913 bij haar vader in San Francisco te wonen’. Acteren doet ze in de vroege jaren 1920 in Los Angeles. Ze ontmoet in de artistieke kringen fotograaf Edward Weston en vertrekt in 1923 met hem naar Mexico City. Ze richten bij aankomst een fotostudio op en sluiten zich vervolgens aan bij de Communistische Partij. (artnet)

Weston keert later terug naar zijn vrouw in Californië, Modotti blijft in Mexico en raakt steeds meer betrokken bij radicale politiek. Ze wordt in 1931 verbannen, stopt met fotografie en keert in 1939 naar Mexico terug onder een valse naam. In 1942 overlijdt ze in Mexico City, Mexico. (artnet)

Op artnet is een citaat van Modotti over fotografie te vinden. Ze heeft ooit gezegd: ‘Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen goede en slechte fotografie. Met goed wordt de fotografie bedoeld die alle beperkingen accepteert die inherent zijn aan de fotografische techniek en profiteert van de mogelijkheden en kenmerken die het medium biedt. Met slechte fotografie wordt bedoeld datgene wat je kunt doen, met bij wijze van spreken een soort minderwaardigheidscomplex, zonder waardering voor wat fotografie zelf biedt.’ (artnet)

Het besluit om tijdens de expo Frida Kahlo and Tina Modotti tegelijkertijd werk van een fotograaf en een schilder, beiden werkzaam in Mexico, ten toon te stellen, omzeilt volgens Parker en Pollock de problemen van de andere tentoonstellingen met werk van vrouwelijke kunstenaars.*

Hoe zit dat?

*Uit het boek Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.3-78.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 459 Volwaardige tentoonstelling op basis van feministische theorie

Tina Modotti, Femme avec un drapeau, Mexico, 1928 (Woman with Flag, Mexico City, 1928). Gevonden op: https://www.meisterdrucke.fr/fine-art-prints/Tina-Modotti/290149/Femme-avec-un-drapeau,-Mexico,-1928.html.

Een ander deel van de tentoonstelling The Women’s Art Show 1550-1970 is volgens Roszika Parker en Griselda Pollock een stuk interessanter (zie ook aflevering 458).*

Dat deel gaat over de negentiende-eeuwse kunst en is gebaseerd op feministische wetenschap. Het laat de diversiteit zien in het werk van kunstenaars (v). Het biedt ook meer inzicht in hoe de individuele achtergronden van vrouwen raakvlakken vertonen met de specifieke omstandigheden van de Britse kunstpraktijk uit de negentiende eeuw, met als resultaat een opvallende en heterogene verzameling werk.*

In het deel van de tentoonstelling The Women’s Art Show 1550-1970 met werk uit de twintigste eeuw, is feminisme een opvallende afwezige, schrijven Parker en Pollock. Volgens hen is dat een intellectuele en esthetische verarming van de tentoonstelling.*

Een andere tentoonstelling in datzelfde jaar 1982, heeft deze nalatigheid niet. Naast de mogelijkheid om je kennis te vergroten over vrouwelijke kunstenaars, wordt er op die tentoonstelling alles aan gedaan om de manier waarop vrouwelijke kunstenaars worden gezien en hoe hun werk wordt begrepen te veranderen.*

Het is een tentoonstelling die volgens Parker en Pollock laat zien hoe je enorme winst kan behalen als een expo niet simpelweg geïnspireerd is door feministisch onderzoek, maar gestalte krijgt op basis van de feministische theorie.*

Welke tentoonstelling is dat dan?

Het gaat om de expo Frida Kahlo and Tina Modotti, georganiseerd door Laura Mulvey en Peter Wollen, tentoongesteld in Londen en later in Duitsland en Amerika.*

*Uit het boek Framing Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-85. Eds. Roszika Parker en Griselda Pollock, Pandora Press, Londen, 1987, pp.3-78.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.